Entrevista el
22/12/2005,
a
RITA LEVI-MONTALCINI
NEURÓLOGA ITALIANA
intervju sa talijanskom neurologicom
2005.g. dobitnicom Nobelove nagr. 86.g.
Premio
• Novel de Medicina en 1986
- ¿Cómo celebrará sus 100 años?
- Ah, no sé si viviré, y además no me
placen las celebraciones.
¡Lo
que me interesa y me da placer es lo que
hago cada día!
-¿Y qué hace?
- Trabajo para becar a niñas africanas
para que estudien y prosperen ellas y sus
países. Y sigo investigando,
sigo pensando...
-
Kako ćete proslaviti svojih 100 g.?
Oh, ja ne znam hoću li ih uopće doživjeti i ne volim
proslave. Ono što me zanima i što me veseli je ono
što radim svaki dan!
- A to je?
- Radim na dodjeli stipendija za afričke žene kako bi
razvile ponajprije sebe a potom i svoju zemlju
Ja još uvijek istražujem, još razmišljam…
- No se jubila.
- ¡Jamás! ¡La jubilación
está destruyendo cerebros!
Mucha gente se jubila, y se
abandona... Y eso mata su
cerebro. Y enferma.
- ¿Y cómo anda su cerebro?
- ¡Igual que a mis 20 años!
No noto diferencia en
ilusiones ni en capacidad.
Mañana vuelo a un congreso
médico...
- Nećete u mirovinu?
- Nikada! Mirovanje uništava mozak
Mnogi umirovljeni budu zaboravljeni,
to ubija mozak. I razbole se.
-A kako je s vašim mozgom?
-U odnosu na moje 20-te ja ne
primjećujem razliku ni u vizijama ni i u kapacitetu.
Sutra, recimo, letim na kongres medicine....
- Pero algún límite genético
habrá...
- No. Mi cerebro pronto
tendrá un siglo..., pero no
conoce la senilidad.
El cuerpo se me arruga,
es inevitable, ¡pero no
el cerebro!
- Ali sigurno postoji neki genetski limit…
- Ne. Moj će mozak uskoro imati stoljeće
ali ne zna za senilnost
Moje je tijelo puno bora,
to je neizbježno, ali ne i za mozak
- ¿Cómo lo hace?
- Gozamos de gran plasticidad
neuronal: aunque mueran
neuronas, las restantes se
reorganizan para mantener las
mismas funciones, ¡pero para
ello conviene estimularlas!
- Ayúdeme a hacerlo.
- Mantén tu cerebro
ilusionado, activo, hazlo
funcionar y nunca se
degenerará.
- Kako to uspijevate?
- Uživamo u velikoj plastičnosti neurona: iako neuroni
umiru, ostatak se reorganizira kako bi mogao zadržati
iste funkcije, ali treba ga poticati
-Pomozite mi u tome
-Držite svoj mozak pobuđenim, aktivnim, neka radi i
nikad se neće degenerirati
- ¿Y viviré más años?
- Vivirá mejor los años que
viva, que eso es lo interesante.
La clave es mantener
curiosidades, empeños,
tener pasiones...
- La suya fue la investigación
científica...
- Sí, y sigue siéndolo.
-I živjet će više godina?
-Živjet će bolje te godine koje živi,
To je zanimljivo. Ključ svega je zadržati
zanimanje, napetost, strast...
-Vaša (strast) je bila znanstveno
istraživanje...
-Da, i nastavlja biti.
- Descubrió cómo crecen y se renuevan las células del sistema nervioso...
- Sí, en 1942: lo llamé “nerve growth factor” (NGF, Factor de Crecimiento
Nervioso), y durante casi medio siglo estuvo en entredicho, ¡hasta que se
reconoció su validez y en 1986 me dieron por ello el premio Nobel!
-Otkrili ste kako rastu i obnavljaju se stanice u živčanom sustavu....
-Da, 1942: i nazvala to “faktorom rasta živaca” NGF, skoro pola stoljeća to je otkriće
bilo osporavano, a tek je 1986 potvrđena njegova vrijednost i za to sam dobila
Nobelovu nagradu.
- ¿Cómo fue que una chica
italiana de los años veinte se
convirtió en neurocientífica?
- Desde niña tuve el empeño
de estudiar. Mi padre quería
casarme bien, que fuese
buena esposa, buena madre...
Y yo me negué.
Me
planté y le confesé que quería
estudiar...
Después también fui esposa y
madre, dedicandome también
a ello por entero.
- Kako je mlada Talijanka s 20 godina postala neurolog?
-Kao dijete, bila je obveza da se obrazujem. Moj je otac želio da se
dobro udam, budem dobra žena, majka...što sam ja odbila. Željela
sam studirati
Nakon što sam postala supruga i majka, i tome sam se potpuno posvetila
Kako se dogodilo da talijanska djevojka sa 20 g postane znanstvenica?
Od malena sam imala volje učiti. Otac me htio dobro udati i da budem
žena i majka. Ja sam odbijala i uvjerila ga u svoje učenje… Kasnije
sam bila i žena i majka, posvećena svemu skupa.
- Qué disgusto para
papá, ¿no?
- Sí. Pero es que yo no
tenía una infancia feliz:
me sentía patito feo,
tonta y poca cosa...
Mis hermanos mayores
eran muy brillantes,
y yo me sentía tan
inferior…
-To se nije sviđalo
vašem ocu?
-Da, ali ja nisam imala
sretno djetinjstvo: osjećala
sam se kao ružno pače,
Glupa za razne stvari...
Moja starija braća su bila sjajna
ali ja sam se osjećala inferiorno
- Veo que convirtió eso en un
estímulo...
- Me estimuló también el
ejemplo del médico Albert
Schweitzer, que estaba en
África para paliar la lepra.
Deseé ayudar a los que sufren,
¡ése era mi gran sueño...!
-Vidimo da je tako došlo do
poticaja.....
-Mene je stimulirao primjer liječnika
Alberta Schweitzera koji je htio u
Africi pomoći da se riješi problem
gube.
Pomoći onima koji pate, to je bio
moj veliki san...!
- Y lo ha hecho...
con su ciencia.
- Y, hoy, ayudando a niñas
de África para que estudien.
Luchemos contra la
enfermedad, sí, ¡pero todo
mejorará si acaba la
opresión de la mujer en
esos países islamistas...!
-I to ste postigli sa svojim znanstvenim pristupom....
-I danas pomažem djevojkama Afrike da studiraju.
Borimo se protiv bolesti, da, ali i sve drugo bi bilo
bolje kad bi prestalo tlačenje žena u muslimanskim
zemljama...!
- La religión ¿frena el
desarrollo cognitivo?
(del conocimiento)
- No la religión bien
entendida no margina
a la mujer frente al
hombre. La mujer ha de
saber valorarse por
encima de las normas
que le dicta el hombre y
una sociedad
mercantilista. No la
aparta del desarrollo
cognitivo.
-A religija? usporava li ona kognitivni
razvoj? (znanje)
-Ni jedna religija dobro shvaćena ne
marginalizira žene pred muškarcima..
Žene moraju shvatiti da je njihova
vrijednost iznad pravila koja diktiraju
muškarci i potrošačko društvo. Ne
odvaja ih od kognitivnog razvoja.
- ¿Existen diferencias entre
el cerebro del hombre y el
de la mujer?
- Sólo en las funciones
cerebrales relacionadas con
las emociones, vinculadas
al sistema endocrino. Pero
en cuanto a las funciones
cognitivas, no hay
diferencia alguna.
-Razlikuju li se muški i ženski
mozak?
-Samo što se tiče funkcije mozga
u vezi s emocijama, koja se
odnosi na endokrini sustav. No u
smislu kognitivnih funkcija, ne
postoji razlika
- ¿Por qué todavía
hay pocas
científicas?
- ¡No es así!
¡Muchos hallazgos
científicos
atribuidos a
hombres los
hicieron en verdad
sus hermanas,
esposas e hijas!
-Zašto onda tako malo
znanstvenih radnica?
-Nije tako!
Mnoga se znanstvena otkrića
pripisuju muškarcima a ona
su u stvari od njihovih sestara,
supruga, kćeri!
- ¿De veras?
- No se admitía la
inteligencia femenina, y
la dejaban en la sombra.
Hoy, felizmente, hay más
mujeres que hombres en la
investigación científica:
¡las herederas de Hipatia!
- La sabia alejandrina del
siglo IV...
- Pero hoy,
desgraciadamente, existen
otro grupo de mujeres
totalmente mediatizadas
por la sociedad y el
mercantilismo actual,
estereotipadas y sin
personalidad .
-Stvarno?
-ženska se inteligencija ne podržava, ostavlja ju se u sjeni.
Danas, na sreću, ima više žena znanstvenica nego muškaraca,
nasljednice Hypatiae
- Aleksandrijska mudrica iz IV stoljeća...
-Ali danas, na žalost, egzistira druga skupina žena, koju podržava
društvo u smislu komercijalizma, stereotipne i bez osobnosti…
- Nadie ha intentado asesinarla a usted...
- Durante el fascismo, Mussolini quiso
imitar a Hitler en la persecución de
judíos... y tuve que ocultarme por un
tiempo.
Pero no dejé de investigar : monté mi
laboratorio en mi dormitorio...
¡y descubrí la apoptosis, que es la muerte
programada de las células!
-Nitko vas nije pokušao ubiti...
-Za vrijeme fašizma, Mussolini je pokušao
imitirati Hitlera u progonu Židova...morala sam
se skloniti na neko vrijeme
No nisam prestala istraživati: smjestila sam
laboratorij u svoju spavaću sobu....
Otkrila sam apoptozu, programiranu smrt
stanica!
-Odkud tako visoki stupanj
zastupljenosti Židova među
intelektualcima i znanstvenicima?
-Isključivanje Židova potiče
intelektualni rad: sve vam mogu
zabraniti, ne i mišljenje!
Istina je, mnogo je Židova među onima
koji su dobili Nobelovu nagradu
- ¿Por qué hay tan alto
porcentaje de judíos entre
científicos e intelectuales?
- La exclusión fomentó
entre los judíos los trabajos
intelectivos: pueden
prohibírtelo todo, ¡pero no
que pienses! Y es cierto que
hay muchos judíos entre los
premios Nobel...
- ¿Cómo se explica usted
la locura nazi?
- Hitler y Mussolini
supieron hablar a las masas,
en las que siempre
predomina el cerebro
emocional sobre el
neocortical, el intelectual.
¡Manejaron emociones,
no razones!
- ¿Sucede eso ahora?
- ¿Por qué cree que en
muchas escuelas de Estados
Unidos se enseña el
creacionismo en vez del
evolucionismo?
- Kako objašnjavate nacističko ludilo?
- Hitler i Mussolini su bili u stanju govoriti masama, u kojima je
emocionalni dio mozga prevladavao nad neokortikalnim,
intelektualnim. Upravljali su sa emocijama, a ne sa rezonom!
- Da li se to događa i danas?
- Zašto mislite da se u mnogim američkim školama uči
kreacionizam umjesto evolucionizma?
- ¿La ideología es emoción,
es sinrazón?
- La razón es hija de la
imperfección. En los
invertebrados todo está
programado: son perfectos.
¡Nosotros, no! Y, al
ser imperfectos, hemos
recurrido a la razón,
a los valores éticos:
¡discernir entre el bien y el
mal es el más alto grado de
la evolución darwiniana!
- Ideologija je emocionalna, bez razuma?
- Razum je kći nesavršenosti.
U beskičmenjaka je sve programirano: oni su savršeni.
Mi, ne! I, kao nesavršeni, pribjegli smo razumu i procjeni etičkih vrijednosti:
izabrati između dobra i zla najviši je stupanj Darwinove evolucije.
- ¿Lograremos un día curar
el alzheimer, el parkinson,
la demencia senil...?
- Curar... Lo que lograremos
será frenar, retrasar,
minimizar todas esas
enfermedades.
- ¿Cuál es hoy su gran
sueño?
- Que un día logremos
utilizar al máximo la
capacidad cognitiva de
nuestros cerebros.
- ¿Cuándo dejó de sentirse
patito feo?
- ¡Aún sigo consciente
de mis limitaciones!
- Hoćemo li uspjeti jednog dana izliječiti Alzheimerovu bolest,
Parkinsonovu bolest, senilnu dementnost...?
- Ozdraviti?...
Ono što ćemo vjerojatnije postići je te bolesti usporiti, odgoditi, smanjiti
-Što je danas vaš veliki san?
-To da ćemo jednog dana moći maksimalno koristiti kognitivne sposobnosti
svojeg mozga.
- Kada ćete se prestati osjećati poput ružnog pačeta?
- Ja sam još uvijek svjesna svojih ograničenja
- ¿Qué ha sido lo mejor de su vida?
- Ayudar a los demás.
- ¿Qué haría hoy si tuviese 20 años?
- ¡Pero si estoy haciéndolo!
-Što je najvažnije u vašem životu
-Pomagati drugima
-Što biste radili da danas imate 20
godina?
-Pa to što upravo i radim!
(napunila je 100 godina 2009.g.)
Rita Levi –Montalcini
cumplió 100 años
el 22 de abril 2009.
¡FELICIDADES!
C.O.
Descargar

RITA LEVI-MONTALCINI, NEURÓLOGA