7 Çok Geç: Sosyal ve Ekonomik
Kalkınma için Erken Çocukluk Eğitimi
İstanbul, Türkiye
Beyin Gelişimi ve İnsan Sermayesi
J. Fraser Mustard
Kurucu Başkan, Kanada İleri Araştırmalar Enstitüsü
24 Şubat, 2006
03-080
Yaşamın ilk yıllarındaki Deneyim-Esaslı
Beyin Gelişimi aşağıdaki unsurları
etkileyen nörolojik ve biyolojik yolakları
belirler:
Sağlık
Öğrenme
Davranış
03-013
The Hostage Brain , Bruce S. McEwen and Harold M. Schmeck, Jr., 1994.
04-039
İki Nöron
Akson
ALICI NÖRON
Sinaps
SİNYALGÖNDEREN
NÖRON
Dentrit
04-212
Ses
Görüntü
Koku
Dokunma
Kaslardaki durum duyusu
Tat
Neal Halfon
03-078
Deneyim ve Beyin Gelişimi
Erken yaşlardaki uyaranlar nöron
fonksiyonlarını farklılaştıran genetik
yolakları açar – kritik ve duyarlı dönemler
Uyaranlar milyarlarca nöron arasındaki
bağlantıların (sinapsis) oluşumunu etkiler
(duyarlı dönemler)
Okuryazarlığı, davranışı ve sağlığı
etkileyen beyin yolakları erken oluşur.
İnsanlar, maymunlar ve fareler üzerinde
yapılan çalışmalardan
04-042
DUYU
YOLAKLARI
03-079
Görme - Hubel & Wiesel
Doğumdaki göz kataraktları
oksipital kortekste görme
nöronlarının oluşmasını engeller
05-210
Nöron Sinapslarının Ağ
Oluşturması
03-012
Sinaptik Yoğunluk
Doğumda
6 Yaşında
14 Yaşında
Rethinking the Brain, Families and Work Institute, Rima Shore, 1997.
05-069
Genler Bir Sinapsı Ne Zaman
Güçlendirmeleri Gerektiğini Nasıl “Bilirler”
Sci. Am. Feb. 2005.
01-003
İnsan Beyninin Gelişimi –
Sinaps Oluşumu
Duyu
Yolakları
(görme, işitme)
-6
-3
0
Aylar
Dil
3
Gelişmiş
Zihinsel Fonksiyon
6
9
1
4
8
12
Yıllar
16
YAŞ
C. Nelson, in From Neurons to Neighborhoods, 2000.
03-002
Limbik HPA
Yolağı
Duygusal
Uyaran
Amigdala
+
+
Hipokampus
Hipotalamus
-
-
PVN
Kortizol
Kortizol
CRF
PIT
ACTH
Adrenal
Korteks
LeDoux, Synaptic Self
05-212
Limbik HPA Yolağı - Stres
Kortizol – Aşırı Üretim
Davranış, depresyon, diyabet, beslenme
bozukluğu, kardiyovasküler hastalık, hafıza,
bağışıklık sistemi, uyuşturucu ve alkol bağımlılığı
Kortizol – Yetersiz Üretim
Kronik yorgunluk sendromu, fibromiyalji,
bağışıklık sistemi (otobağışıklık düzensizlikleri)
romatoid artrit, alerjiler, astım
05-213
Dokunma ve Limbik HPA Yolağı
Erken Dönemlerde Dokunma Çok
Önemlidir
Fareler – Yavrusunu yalayan anne
Maymunlar – Türdeşlerinin veya
annesinin yetiştirmesi
İnsanlar - Bağlanma
Limbik HPA Yolağı ve Bağışıklık
Sistemi
03-110
CRF
Hipotalamus
CRF
Adrenal
Bezi
ACTH
Locus
Ceruleus
Pitüiter
Bez
Sempatik Sinir Sistemi
Bağışıklık
Hücreleri
Bağışıklık
Organları
Gen İşlevi – Epigenetik
EPİGENETİK
04-144
Epigenetik ve Beynin Şekillenmesi
Deneyim ve DNA’nın metilasyonu
Çevresel deneyimlerin genomda iz
bırakması
Anne davranışı DNA metilasyonunu
etkiler
Sonraki nesle aktarılabilir
03-063
SAĞLIK
04-006
İsveç Boylamsal Çalışması – EÇG ve Yetişkin Sağlığı
Olumsuz EÇD Koşullarının Sayısı*
0
1
2
4
3
İhtimaller - Oranlar
Yetişkin Sağlığı
General Physical
1
1.39
1.54
2.08
2.66
Circulatory
1
1.56
1.53
2.91
7.76
Mental
1
1.78
2.05
3.76 10.27
* Ekonomik, ailenin büyüklüğü, ayrılmış ebeveyn ve aile geçimsizliği
Lundberg, Soc. Sci. Med, Vol. 36, No. 8, 1993
Serotonin Geni, Deneyim,
ve Depresyon
03-089
Depresyon
Riski
.70
.50
26 Yaş
S = Kısa Alel
L = Uzun Alel
.30
SS
SL
LL
İstismar Yok
Orta derece istismar Yüksek istismar
Erken Çocukluk
A. Caspi, Science, 18 July 2003, Vol 301.
01-010
“Birbirini izleyen doğum örneklerinin
yaşamlarının izlenmesi, erken yaşların
ilerdeki ruhsal ve fiziksel sağlık ve
gelişim üzerinde yaşamsal önemi
olduğuna işaret etmektedir.."
Acheson, Donald - Independent Inquiry into
Inequalities in Health,1998
03-065
DAVRANIŞ
02-008
“Erken yaşlarda kötü muamelenin
çocuğun beyin gelişimi ve işlevinde
kalıcı olumsuz etkisi olabilir.”
Martin Teicher
Scientific American, 2002
02-011
“Kötü sonuçlar … depresyon, anksiyete,
intihar düşüncesi veya post-travmatik
stres - veya saldırganlık, fevri olma, suç
işleme, hiperaktivite veya madde
kullanımı olarak ortaya çıkabilir."
Martin Teicher
Scientific American, 2002
01-012
Erken Beyin Gelişimi ve
Suç Davranışı
Ergenler tarafından işlenen kayıtlı suçlar ile
6, 18 ve 24. aylardaki dil gelişimi arasında
belirgin bir korelasyon ortaya çıkmaktadır.
Stattin, H. et al -Journal of Abnormal
Psychology 102; 369, 1993
03-115
OKURYAZARLIK
04-200
Erken Çocukluk Gelişimi ve Dil
Erken başlar – ilk 12 ayda
Birden fazla dil öğrenme yeteneği
oluşur
Okuryazarlık ve dil yönelimi oluşur
01-040
Okuryazarlık düzeyleri:
EÇG’nin bir yansıması
Düzey 1:çok zayıf becerileri olan
Düzey 2:basit araçları kullanabilen
Düzey 3: günlük yaşamın gerektirdiklerini yerine
getirebilmek için yeterli niteliklere sahip
Düzey 4 açıklayabilen/gösterebilen
ve 5: üst düzey iş görme becerilerine hakim
06-014
Okuma Yetkinliği
15 yaş (%), PISA 2003
Derece
-1
1 ve 2
4
5
Brezilya
26.9
48.3
6.3
1.9
Kanada
2.3
25.6
28.6
12.6
Finlandiya
1.1
19.2
33.4
14.7
Macaristan
6.1
41.1
17.6
4.9
12.5
55.2
7.7
3.8
6.5
35.6
20.8
9.3
Türkiye
A.B.D.
00-042
Dil puanları
için ülkelerin
sosyokültürel
değişim
ölçüsü
360
Küba
320
Arjantin
Brezilya
Şili
280
Kolombiya
240
Meksika
200
1
4
8
12
Ebeveynin eğitimi (Yıl)
16
05-066
3. Sınıf Dil Puanları
Arjantin _ _ _ _ _ _ _ _
Brezilya _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
Şili _ _ _ _ _ _ _ _ _
Küba_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
Meksika _ _ _ _ _ _ _
100
150
200
250
300
350
400
UNESCO, 1998
Doğumdaki yaşam süresi baklantisi (yıl)
04-147
Yaşam Süresi Beklentisi & Okuryazarlık
80
78
76
74
72
70
0
20
40
60
80
1 ve 2. düzey okuryazarlık yüzdesi
100
OECD
06-016
Okuryazarlık ve Yaşam Süresi Beklentisi
Yaşam Süresi Beklentisi
Ortalama
Okuryazarlık Puanı
(yıl)
Kanada
528
80.0
Finlandiya
543
78.5
A.B.D.
504
77.4
Macaristan
482
72.7
Türkiye
441
68.7
Brezilya
403
68.0
05-173
Fiziksel, Zihhinsel ve Diğer Sağlık
Koşullarına Göre Okuryazarlık Düzeyleri–
ABD (Niceliksel)
60
Sağlık Sorunları
50
Ruhsal ve Duygusal
Sorunlar
40
Uzun süreli hastalık
30
20
10
0
1
2
3
Düzey
4
5
NALS, p. 44, 2002
05-112
İnsan Verisi
Gözlemsel çalışmalar
Bölümler arası çalışmalar
Boylamsal çalışmalar
Müdahaleler
05-115
Romanya Evlat Edinme Projesi – B.C.
10,5 Yıl Puanları
CB
EA
LA
IQ
108
99
85
Dil puanı
106
99
88
Davranış
13%
9%
43%
CB - Kanada doğumlu
EA - Erken evlat edinilmiş (4 ay içinde)
LA - Geç evlat edinilmiş (8 ay veya sonrasında)
L. Le Mare
Yetimhanede kaldığı süreye göre
akşamları kortizol seviyesinde artış *
00-046
-0.2
-0.4
-0.6
-0.8
*lineer trend
-1
-1.2
0
10
20
30
40
Yetimhanede kaldığı ay sayısı
50
03-005
WISC Dil Puanları Yaş 8 –
Düşük Kilo ile Doğmuş EÇG Merkezlerindeki çocuklar (1-3 yaş arası)
Düşük Doğum Kilosu
16
14
12
10
8
6
4
2
0
-2
Tamamı
Çok düşük
Düşük
Kontrol grubu
Merkezde 350 veya
daha az gün
Merkezde 400 veya
daha az gün
Hill, Brooks-Gunn, Waldfogel. Dev. Psychol. 2003 July.
04-153
Abecedarian Çalışması – Okuma
Etki
1.2
İlkokul
notları
Okul öncesi
Okul öncesi &
İlkokul notları
0.8
0.4
0
Age 8
Age 12
Age 15
Test sırasındaki yaşı
Age 21
05-002
ERKEN ÇOCUK
GELİŞİMİ
PROGRAMLARI
05-029
Erken Çocuk Gelişimi ve
Ebeveyn Merkezleri
Gebelikten okula gidene kadar sunulur
Ebeveyn için destek sağlar
Anne babalık yaparak öğrenilir
Bakım sağlar
Çocukla ilgili hizmetlere gerekli bağlantı sağlanır
İlkokullar ile entegre olmak
06-001
Erken Çocukluk
Eğitiminde Başarı için
Erken müdahale
Sık müdahale
Etkin müdahale
Ludwig and Sawhill, Brookings
Institution, 2006
03-116
SONUÇLARIN
ÖLÇÜMÜ
Erken Gelişim Enstrümanı (EDI)
03-085
Fiziksel sağlık ve refah
Sosyal bilgi ve yetkinlik
Duygusal sağlık / olgunluk
Dil ve zihinsel gelişim
İletişim becerileri ve genel bilgi
02-065
Bölgeye göre yuvalardaki en düşük %10luk
dilimdeki puanları alan çocukların yüzdesi - Vancouver
34.5%
15%
8.5%
27.5%
21.5%
EDI, Şubat 2000
05-113
Vancouver
4. Ve 7. Sınıf Testleri
EDI standartlarına
erişemeyen çocukların oranı
EDI endeksinde okula
başlarken yüksek risk altında
olan çocukların oranı ile güçlü
bir korelasyon göstermektedir.
05-114
MEDENİYET DENEMELERİ
– EKONOMİK BÜYÜME
SOSYAL İSTİKRAR VE
ERKEN ÇOCUKLUK
GELİŞİMİ
05-216
İnsan Evrimi ve Uygarlıkların Süregelen
Evrimi
Nüfusun sağlık ve refahını iyileştirmek
Nüfusun yetenek ve yetkinliğini geliştirmek.
Sürdürülebilir, hoşgörülü, çoğulcu toplumlar
kurmak
Okuryazarlık ve gelirde eşitlik
02-056
İnsan Sermayesini Güçlendiren Politikalar
“Çocuklara yatırım yapmak için onların
birer yetişkin olmasını bekleme lüksümüz
olmadığı gibi, onlar okula başlayana kadar
bekleme lüksümüz de yok, çünkü o zaman
müdahale etmek için çok geç olabilir"
Heckman, J., 2001
(Nobel Ödüllü İktisatçı, 2000)
İnsan Gelişimine Yatırımın Geri Dönüş
03-074
Oranları – tüm yaşlar için
8
6
Okul öncesi programları
1$
yatırım
için geri
dönüş 4
Okul
R
İş Eğitimi
2
Okul
öncesi
0
6
Okul sonrası
Okul
Yaş
18
Carneiro, Heckman, Human Capital Policy, 2003
00-068
Bütünsel - EÇG
Eğitim
Sosyal
Sağlık Sermaye
Eşitlik
Ekonomik
Büyüme
İnsani Kalkınma
Van der Gaag, World Bank
01-039
www.founders.net
Bu sunumu indirmek için:
Slides - Slide Shows
Referanslar
References
1. From Early Child Development to Human Development. Editor: Mary
Eming Young, World Bank, Washington, 2000.
2. The End of Stress As We Know It. Bruce McEwen, Joseph Henry Press,
Washington, 2002.
3. Developmental Health and the Wealth of Nations. Editors: Daniel P.
Keating, Clyde Hertzman, The Guilford Press, New York, 1999.
4. From Neurons to Neighborhoods. The Science of Early Child
Development. Editors: Jack P. Shonkoff and Deborah A. Phillips, National
Academy Press, Washington, 2000.
5. Early Years Study, Final Report Reversing the Real Brain Drain. Hon.
Margaret Norrie McCain and J. Fraser Mustard, Publications Ontario,
Toronto,1999.
6. Do you Believe in Magic? Jeanne Brooks-Gunn. Social Policy Report
17(1). 2003.
7. ECD and Experience-based Brain Development: The Scientific
Underpinnings of the Importance of Early Child Development in a
Globalized World. J. Fraser Mustard. Washington: Brookings Institution.
2006. http://www.brookings.edu/views/papers/200602mustard.htm
Descargar

Antisocial Behaviour – Bullying Family Violence and Young