Pisarz pisarzy, artysta artystów.
Bruno Schulz w Niderlandach
Kris Van Heuckelom
K.U.Leuven, Belgia
[email protected]
Niderlandy u Schulza
„Z wielkim nakładem trudu i pieniędzy
sprowadzał ojciec z Hamburga, z Holandii,
z afrykańskich stacji zoologicznych
zapłodnione jaja ptasie, które dawał do
wylęgania ogromnym kurom belgijskim.”
(Ptaki)
Recepcja Schulza w Niderlandach
• Lata siedemdziesiąte:
Nieudana introdukcja
• Lata osiemdziesiąte:
Druga próba
• Lata dziewięćdziesiąte:
Powolna konsolidacja
Gerard Rasch (1946-2004)
Amsterdam – Antwerpia 1972
DE KANEELWINKELS
Vertaling uit het Pools door Gerard Rasch
Moussault – Standaard Uitgeverij
Recepcja w krytyce literackiej
• Nieliczne recenzje
• Świadomość wielkości Schulza
• Autokomentarze Schulza
• Cień Gombrowicza
• Powinowactwa z Kafką
• Nieudolny przekład
• Bankructwo wydawnictwa
Schulz dla bibliofilów
Wyd. Arethusa Pers Herbert Blokland – Baarn
Bibliofilskie wydania w nakładach 50-100 egz.
1977
NIMROD
1981
DE VOGELS
1982
DE STRAAT VAN DE KROKODILLEN
Amsterdam 1980
SANATORIUM CLEPSYDRA
Vertaling uit het Pools door Gerard Rasch
Meulenhoff
Recepcja w krytyce literackiej
• Większy odzew w prasie
• Potrzeba kontekstualizacji
• Schulz jako grafik
• Złagodzona krytyka przekładu
• Niezrozumiałość tytułu
Amsterdam 1981
DE KANEELWINKELS
(wznowienie)
Vertaling uit het Pools door Gerard Rasch
Meulenhoff
Utrecht 1989
Bruno Schulz Instituut
Ofensywa wydawnicza
Amsterdam 1992
„Antologizacja” Schulza
1992
WINTERSE VERHALEN
1994
HOOG ZOMERBOEK
1996
ZONEN. VERHALEN OVER HUN VADERS
Dzieła zebrane Schulza
(1995, 1996)
• Bardzo szeroki odzew w krytyce
literackiej
• Najważniejsza nagroda translatorska
przyznana Raschowi
(za „retranslację” Schulza)
Martinus Nijhoff-prijs 1996
„Gerard Rasch opublikował w 1972 i w 1980 r.
przekłady prozy Brunona Schulza. Dzieła
zebrane Schulza wydane w r. 1995 składają się
w dużym stopniu z tych wcześniej już
przetłumaczonych zbiorów, jednak niniejsze
wydanie (również w tłumaczeniu Gerarda
Rascha) w takim stopniu odbiega od
poprzednich wydań, że zasługuje ono na
określenie „nowe tłumaczenie”.”
„Retranslacja”
• Zmiany w tytułach opowiadań
• Ulepszenie składni
• Dobór słów
„nad-kolorem” – „nad
aromatem”
Prestiżowe wydania Schulza
HET SANATORIUM (Roeselare 2001)
Radio 1 - Knack Wereldbibliotheek
Rozgłos medialny
Prestiżowe wydania Schulza
VERZAMELD WERK (Amsterdam 2006)
Nagroda w konkursie „Najładniej wydane
książki 2006”
Schulz w literaturze niderlandzkiej
J. Hontscharenko
DE HANDKUS (Pocałunek w rękę)
(Amsterdam 1992)
Odniesienia do Xięgi
Bałwochwalczej
„Na łóżku tak wysokim,
że zdaje się ono mieć
nogi żyrafowate, leży
kobieta. Na podłodze
leży mężczyzna z
głową zgiętą w karku,
całując – wypełniony
bałwochwalczym
pragnieniem – dolną
część jej stopki.”
Odniesienia do Xięgi
Bałwochwalczej
„Inna kobieta wciska nogę w
twarz zachłyśniętego
mężczyzny. Przy końcu
łóżka siedzi potwór o
skrzydłach anielskich.
Obserwuje kobietę z
ponurym podziwem.”
Odniesienia do Xięgi
Bałwochwalczej
„Schulzowska prostytutka
Undula trzyma swoją
rękę na szyi; robiąc ten
cnotliwy gest pozwala
całować swoją prawą
stopę i wciska lewą
stopkę w kark mężczyzny.
Czy ona go dręczy czy
upokarza?”
Odniesienia do Xięgi
Bałwochwalczej
„Undulę odwiedza grupa
sześciu artystów.
Rękopisy leżą na
podłodze jak ofiary,
rzeźbiarz nosi rzeźbę,
którą chce podarować
bogini.”
Odniesienia do Xięgi
Bałwochwalczej
„Kiedy w nocy Undula idzie
na spacer, pełzną za nią –
jak lunatyczne psy –
karłowaci męźczyźni o
grubych głowach, którzy
chcą pocałować ją w
stopę.”
Schulz w literaturze niderlandzkiej
E. Mortier
MARCEL
(Amsterdam 1999)
Elementy schulzowskie
• Wątki i motywy schulzowskie
- pracownia krawiecka
- „ptasie” metafory
- stopa kobieca jako fetysz
- arabeski
• Styl schulzowski
„Siła Mortiera to sugestywność i gwałtowna, schulzowska eskpresywność.”
Cytat z Marcel, rozdz. II
“Nikt nie miał słuchać jej tajemniczych
formuł, zaklęć i nucenia, tak jakby chciała
tchnąć życie w ubranie. Pokój krawiecki
stał się magicznym laboratorium, a ona
stała się pół alchemistką. Najpierw tłustą
kredą rysowała na jedwabnym, lekkim
jak motylek papierze linie wzdłuż miarki.
Na stole goniła furiacki pysk nożyczek
dookoła wzoru spódnicy lub liliowego
obwodu ciała panny młodej.”
O Schulzu w eseistyce
T. Oosterhoff
OOK DE SCHAPEN DACHTEN NA
(Owce także myślały) Amsterdam 2002
O Schulzu w eseistyce
„Bruno Schulz”
„Księga istnieje, ale nie daje się opisać”
• „Najdoskonalszy dorobek, jaki znam”
• Krytyka literatury schulzowskiej
(Ozick, Ricarelli, Roth)
• „Lektura Schulza to radość przeżywania nowych doznań, zdobywania wiedzy, poznawania.”
O Schulzu w eseistyce
A. Schröder
NIEUWE TIJDEN
(Nowe czasy) Amsterdam 2006
O Schulzu w eseistyce
K. Vanhole
DE SPOORZOEKER
(Poszukiwacz śladów) Amsterdam 2007
O Schulzu w eseistyce
„Drohobycz Brunona Schulza”
• opis podróży do Drohobycza, w
poszukiwaniu śladów Brunona Schulza
• „udoskonalić stworzenie słowami”
Spektakle schulzowskie
• regularne przedstawienia teatralne,
m.in. w Rotterdamie i w Utrechcie
(Le Bonheur, Branouil)
Carol Linssen
Spektakle schulzowskie
Po 2000 r.
• J. Nađ, Les Philosophes (Brugia 2002)
Spektakle schulzowskie
Po 2000 r.
• Comp. Marius
La République des Rêves (2005)
Republiek der Dromen (2006)
Republiek der Dromen
• Gombrowicz jako katalizator
Slub (2001)
Republiek der Dromen
• adaptacja teatralna 7 opowiadań
Republiek der Dromen
• dramat tragikomiczny o wyobraźni
• Jakub = szalony profesor/artysta
(Kometa, Traktat o manekinach)
Republiek der Dromen
• Józef = obrońca wyobraźni
(Wiosna)
Republiek der Dromen
• synkretyzacja / kondensacja
• motywy wzięte z innych opowiadań
(burza, ul. Krokodyli, klepsydra)
• Rudolf ~ Szloma ~ kuzyn Emil
• Oryginał = markownik Rudolfa
• inscenizacja zainspirowana przez
twórczość plastyczną Schulza
np. motyw kobiety na sofie
Adela trzymająca kij
„Seans wieczorny”
Republiek der Dromen
• multimedializacja
• muzyka z Der Erlkönig
• fragmenty z filmów Sissi
Republiek der Dromen
• belgo-izacja
• język flamandzki
• podkreślenia realiów belgijskich
np. belgijskie korzenie
małżonki Maksymiliana
księżniczka
Charlotte
Republiek der Dromen
• w przestrzeni pozateatralnej
opuszczony hangar portowy
(Le Havre, Antwerpia)
Republiek der Dromen
• interakcja z publicznością
np. eksperyment Jakuba
Grafika schulzowska
• ilustracje do utworów Schulza
• Nimrod (1977)
Ludmila Jirincová
Grafika schulzowska
• De vogels (1981)
Jan Mensinga
Grafika schulzowska
• De straat van de Krokodillen (1982)
Henryk Fajlhauer
Grafika schulzowska
• Wystawy dorobku plastycznego Schulza
np. Bruksela 2001
Grafika schulzowska
Sabine Vess (Bruno Schulz Instituut)
Sabine Vess
• portrety Schulza
Sabine Vess
• ilustracje do opowiadań
Sabine Vess
• ilustracje do opowiadań
Sabine Vess
• ilustracje do opowiadań
Schulzologia w Niderlandach
Schulz w Niderlandach
• “pisarz pisarzy”
(a writer’s writer)
• “artysta artystów”
(an artist’s artist)
KONIEC
(i bomba)!
Descargar

Pisarz pisarzy, artysta artystów. Bruno Schulz w Niderlandach